1 Ιουνίου 2015

Το Βαθύτερο Νόημα του Τερματισμού της Ψυχοθεραπείας



Έτσι κι αλλιώς μια μέρα θα χωρίσουμε.
Από έρωτα, από θάνατο, από χρόνο.
Θα ήθελα όμως να χωρίσουμε μαζί.
Όχι χώρια.
- ΟΛΙΓΟΣΤΙΧΑ, ΝΙΚΟΣ ΔΗΜΟΥ

Για τους περισσότερους από εμάς ο τερματισμός μίας σχέσης δεν είναι κάτι το οποίο διεκπεραιώνουμε με ευκολία. Μάλιστα, η ιδέα του (απο)χωρισμού συχνά αποτελεί μία από τις δυσκολότερες και πιο αγχώδεις δοκιμασίες της ζωής, ακόμα και όταν αυτό συμβαίνει υπό τις πιο ευμενείς συνθήκες. Πολλοί απλά δε γνωρίζουν πως να διαχειριστούν, να τιμήσουν, και να αποτιμήσουν τα συναισθήματα που σχετίζονται με την απώλεια. 

Το ευοίωνο είναι ότι οι περισσότερες ψυχοθεραπευτικές σχέσεις τελειώνουν συναινετικά, πράγμα το οποίο καθιστά τη διαδικασία της μετάβασης προς τον τερματισμό λίγο πιο ευκολοδιαχείριστη. 

Παράλληλα, το μοτίβο αποχωρισμού εντός του θεραπευτικού πλαισίου, μπορεί να δράσει καταλυτικά σε άλλες εκφάνσεις της ζωής του ατόμου, διδάσκοντας την ειδοποιό διαφορά μεταξύ του να χωρίζουν δύο άνθρωποι μαζί, και του να χωρίζουν χώρια.
 
Η απόφαση να τερματίσει κανείς τη ψυχοθεραπευτική διαδικασία ενδέχεται να εγείρει πολλά δύσκολα συναισθήματα - σχεδόν τόσο δύσκολα όσο και η προοπτική της απόφασης να απευθυνθεί και να ανοιχτεί κανείς σε έναν άγνωστο, έστω κι αν αυτός (ή αυτή) είναι επαγγελματίας θεραπευτής.
 
Σε γενικές γραμμές, ο τερματισμός της ψυχοθεραπείας ενέχει δύο διαστάσεις: 
την κλινική και την κοινωνική

Σε κλινικό επίπεδο τίθεται το θέμα του τί συμβαίνει μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. 

Πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για να τερματιστεί η θεραπευτική διαδικασία; 

Με ποιόν τρόπο μπορεί να διεξαχθεί η φάση του τερματισμού της θεραπείας ώστε ο αποχωρισμός να υπάρξει εποικοδομητικός και να μπορέσει ο/η πελάτης να συνεχίσει την ψυχοθεραπευτική δουλειά με τον εαυτό του μετά τη λήξη της ψυχοθεραπευτικής σχέσης; 

Αυτά είναι ερωτήματα που θέτουν επί τάπητος ζητήματα:
  • πρακτικά (π.χ. οικονομική δυσπραγία, έλλειψη χρόνου, η μετακόμιση του θεραπευτή ή του θεραπευόμενου σε άλλο χώρο, κ.ά.), και 
  • περιεχομένου και στόχων (π.χ. αποτίμηση των επιδιώξεων του πελάτη από την ψυχοθεραπευτική διαδικασία, ή και απογοήτευσης από την ποιότητα ή τη μορφή της στήριξης που νιώθει ότι εισπράττει).  

Ο τερματισμός της ψυχοθεραπευτικής σχέσης μπορεί να αφορά και το κλείσιμο μιας θεραπευτικής φάσης, και τον επαπροσδιορισμό ενός νέου θεραπευτικού κύκλου κάποια στιγμή στο μέλλον. 

Εδώ αξίζει να επισημανθεί ότι είναι αναφαίρετο δικαίωμα του θεραπευόμενου να διακόψει οποτεδήποτε. Είναι αντιδεοντολογικό από πλευράς του θεραπευτή να επιδιώξει να εκφοβίσει, να υποτιμήσει, να απαξιώσει, ή να χειραγωγήσει οποιονδήποτε θεραπευόμενο με στόχο να παραμείνει στην θεραπεία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να εκφράσει ενδεχόμενους προβληματισμούς ως προς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες μπορεί να τεθεί η ανάγκη διακοπής.

Ο τρόπος με τον οποίο διακόπτει κανείς τη θεραπεία, συχνά υποκρύπτει τον τρόπο με τον οποίο τείνει να σχετίζεται. Το να εξαφανιστεί κανείς, χωρίς να επικοινωνήσει ότι έχει σκοπό να τερματίσει δε σηματοδοτεί τερματισμό αλλά κρύψιμο. Το να διακόψει κανείς με αφορμή μεταβιβαστικά συναισθήματα θυμού προς τον/την θεραπευτή του, δίχως να τα εναποθέσει προς διερεύνηση εντός του θεραπευτικού πλαισίου, δεν σηματοδοτεί τερματισμό, αλλά απόδραση

Ο σωστός τρόπος τερματισμού είναι να συζητηθεί με ειλικρίνεια, πρόσωπο-με-πρόσωπο, ώστε να η διαδικασία του αποχαιρετισμού να γίνει μέσα σε ένα ασφαλές κλίμα. 

Ως προς το τί συμβαίνει στην τελευταία συνεδρία, δεν υπάρχει σωστό και λάθος - ένας έμπειρος θεραπευτής, ωστόσο, γνωρίζει (με τον δικό του τρόπο, έστω) πως να αποχαιρετά, με τον ίδιο τρόπο που γνωρίζει πως να σχετίζεται. 
Σε κοινωνικό επίπεδο, θα μπορούσαμε να διερευνήσουμε περισσότερο γενικευμένα ερωτήματα 
που αφορούν το πως ορίζεται η επιτυχής ή ολοκληρωμένη ψυχοθεραπεία. 

Πότε θεωρείται "θεραπευμένος" ή "φυσιολογικός" ο πελάτης; 

Πώς μπορούμε να προσδιορίσουμε την οριακή εκείνη γραμμή που διαχωρίζει το κομμάτι της ανθρώπινης δυστυχίας που θεωρούμε ότι χρήζει θεραπευτικής παρέμβασης από εκείνη που ανήκει στα πλαίσια της φυσιολογικής διακύμανσης των πανανθρώπινων δυσθυμικών συναισθημάτων; 

________________________________________________________________________________

Στο πόνημά του "Μελέτες για την Υστερία" (Studies on Hysteria , 1895), ο Freud προβαίνει σε έναν διαχωρισμό μεταξύ της νευρωτικής μιζέριας και καθημερινής "δυστυχίας" ή "δυσφορίας". Εκεί κάνει αναφορά σε μία συζήτηση με θεραπευόμενο οποίος έθεσε το ερώτημα: 
"Μου λες ότι η ασθένεια μου πιθανότατα σχετίζεται με τις συνθήκες και τα γεγονότα που βιώνω. Αυτά δεν υπάρχει τρόπος να τα αλλάξεις. Πώς προτείνεις, λοιπόν, να με βοηθήσεις;" 

Και η διάσημη απόκριση του Freud:

"Πολλά θα είναι τα οφέλη αν επιτύχουμε να μετατρέψουμε την υστερική σου μιζέρια σε κοινότυπη δυστυχία. Αποκαθιστώντας την ψυχική σου ζωή σε υγιή επίπεδα θα βρίσκεσαι σε θέση να ανταποκριθείς καλύτερα σε αυτή τη δυστυχία." 
(Freud & Breuer, 1895, σελ. 305).
________________________________________________________________________________

Καθώς ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν πιο εκλεπτυσμένη ενόραση ως προς τις ψυχολογικές διεργασίες γενικά, και της ψυχοσύνθεσής τους ειδικότερα, τείνουν να απευθύνονται συχνότερα σε θεραπευτές σε αναζήτηση βοήθειας για τα διάφορα διλήμματα που τους θέτει η ζωή. Όσο περισσότερο καλλιεργείται η ψυχοπνευματική τους ενόραση, τόσο εντείνεται και η διάθεσή τους να εντρυφήσουν με περισσότερη επιμέλεια στον ψυχισμό τους και στον τρόπο με τον οποίο υπάρχουν στη ζωή. 

Αυτή η ιδέα αντιτίθεται στη στερεοτυπική αντίληψη της κοινής γνώμης, η οποία συχνά θεωρεί την μακρόχρονη θεραπευτική σχέση ανεπαρκή εώς και αντιπαραγωγική -ένα είδος ψυχικής πατερίτσας δίχως την οποία ο θεραπευόμενος αδυνατεί να σταθεί και να αντιμετωπίσει τη ζωή. 

Στην πραγματικότητα, συχνά διαπιστώνουμε ότι συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: τα άτομα που διαθέτουν εμπειρία ως προς τη ψυχοθεραπευτική διαδικασία, τείνουν να αναζητούν και να υποβάλλονται σε πιο εξεζητημένες υπαρξιακές αναζητήσεις, συγκεντρώνοντας περισσότερες ώρες συνεδριών στο ενεργητικό τους. 

Αυτό εξωθεί και τους θεραπευτές να εξακολουθούν να επιδίδονται σε εξεζητημένες αναζητήσεις του δικού τους ψυχισμού μέσω της ατομικής τους θεραπείας και εποπτείας, προκειμένου να υπάρξουν επαρκείς στις εξεζητημένες αναζητήσεις των πελατών τους. 

Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία αποτελεί έναν τρόπο σχετισμού που προσφέρει πολυεπίπεδη ψυχοπνευματική ωρίμανση για όλους τους εμπλεκόμενους: θεραπευτές και θεραπευόμενους. Πρόκειται για έναν ουσιαστικό τρόπο συσχέτισης, που ενέχει τη δυναμική μοιράσματος τεράστιου συναισθηματικού πλούτου. Σηματοδοτεί μία κοινή διαδρομή δύο συνοδοιπόρων που βρίσκονται σε θεραπευτική συμμαχία. 
Και όπως οτιδήποτε κλείνει τον κύκλο του, έτσι και το κλείσιμο της θεραπευτικής διαδικασίας μπορεί να σταθεί παρακαταθήκη των δύο συνοδοιπόρων για το νέο κύκλο ύπαρξης που θα τη διαδεχθεί. 


Όσο τρομακτικό κι άν είναι κάθε τέλος, ταυτόχρονα είναι και μία νέα αρχή. Και αν ποτέ χρειαστείς να επιστρέψεις, θα βρεις πάντα την πόρτα ανοιχτή.


Άννα Πολεμικού, Ph.D. 
Νευροψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια
(προσωποκεντρικης προσέγγισης)


πληροφορίες/επικοινωνία: 
 
  6937804644 / 21 3030 1465