19 Ιουλίου 2011

Δείκτες Ανάξιου Συντρόφου (Μέρος 1ο)

morning-coffee-1015
Οι περισσότερες σχέσεις ξεκινούν με καλή πρόθεση, γλυκύτητα, ευγένεια. Τα πρώτα στάδια μιας γνωριμίας, τα πρώτα ραντεβού, τα δύο μέλη επιδιώκουν την εξοικείωση και την αξιολόγηση της συμβατότητας τους, ώστε να δουν αν μπορεί να εδραιωθεί κάποιος βαθμός εμπιστοσύνης μεταξύ τους.

Επόμενο είναι, λοιπόν, στην αρχή να υπάρχει μία επιφύλαξη, καθώς το κάθε άτομο σταδιακά ξεδιπλώνει τα γνωρίσματα της προσωπικότητάς του και τον τρόπο με τον οποίο υπάρχει μέσα σε μία σχέση. 

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι με το σωστό άτομο, μια ρομαντική σχέση μπορεί να υπάρξει μία εξαιρετικά θετική εμπειρία. Αντίθετα, η σχέση με το λάθος άτομο μπορεί να αφήσει έντονο θυμό, αγωνία και θλίψη στο πέρασμά της. Καμιά φορά ίσως και χρειάζεται πολλή προσπάθεια για να επουλωθούν τα τραύματα που επιφέρει.  

Δεν ταιριάζουν όλοι με όλους και, φυσικά, υπάρχουν πολλές συνθήκες κάτω από τις οποίες μία σχέση ενδέχεται να μην ανταποκριθεί στις προσδοκίες μας και να μας απογοητεύσει. Το να ανοιχτεί κανείς στο ενδεχόμενο μιας σχέσης φέρει ρίσκο και για τους δυο εμπλεκόμενους, οι οποίοι ανοίγονται στο ενδεχόμενο να απογοητευτούν και να πληγωθούν.  

Ορισμένες φορές, όμως, μπορεί να υπάρξει πολύ πιο ριψοκίνδυνο για τον έναν από τους δυο. Υπάρχει ένα είδος επικίνδυνου συντρόφου, ο οποίος διαθέτει μόνιμα χαρακτηριστικά προσωπικότητας ικανά να προξενήσουν βαθιά συναισθηματική (και, πολλές φορές, κοινωνική ή/και σωματική) βλάβη, αφήνοντας στο πέρασμά του ανθρώπους συναισθηματικά καταπονημένους, με κατακερματισμένη αυτοεκτίμηση και σοβαρό πλήγμα στην ικανότητά τους να ξαναεμπιστευτούν και να διαχειριστούν συναισθήματα εγγύτητας στο μέλλον. 

Η παρουσία ενός τέτοιου ατόμου στη ζωή μας, ειδικά όταν πρόκειται για το άτομο στο οποίο έχουμε εμπιστευτεί την αγάπη μας, που ιδανικά θα θέλαμε να μας καταλαβαίνει, να μας συμπονεί και να μας στηρίζει, εύκολα βρίσκει πρόσφορο έδαφος για να μεταμορφωθεί στην κινηματογραφική “Ολέθρια Σχέση”. 

Στην πλειοψηφία τους, οι ακατάλληλοι σύντροφοι εντοπίζονται εύκολα και όλοι, λίγο-πολύ, φροντίζουμε να τους αποφεύγουμε. Συνήθως δεν επιλέγουμε ανθρώπους που φαίνονται μας διαταραγμένοι ή απειλητικοί, οπότε η συναισθηματική μας ακεραιότητα (πέρα από την διαχειρίσιμη απογοήτευση που μπορεί να προκύψει για τους γνωστούς, καθημερινούς λόγους ασυμβατότητας) δεν διατρέχει ουσιαστικό κίνδυνο. Κάποια άτομα, ωστόσο, κρύβουν τις αστάθειες της προσωπικότητάς τους με μεγαλύτερη μαεστρία, παρά το γεγονός ότι εκδηλώνουν ένα σύνολο σχετικά προβλέψιμα επιζήμιων συμπεριφορών ελέγχου απέναντι στον σύντροφό τους.

Τέτοιους είδους άτομα, αυτά που αποκαλούμε εδώ "ανάξια", κάνοντας αναφορά στην αδυναμία τους να διαχειριστούν συναισθήματα ώριμης αγάπης, συνήθως επιδεικνύουν κάποιες από τις συμπεριφορές που περιγράφονται στη συνέχεια. Ένας τέτοιος σύντροφος μπορεί να είναι άντρας που απευθύνεται σε γυναίκα σύντροφο, μία γυναίκα που εκδηλώνει αντίστοιχες συμπεριφορές σε άντρα, ή μπορεί ακόμα και να αφορά ομόφυλα ζευγάρια (εδώ αναφέρομαι στον ανάξιο, χάρην οικονομίας, αλλά μπορεί να είναι και ανάξια). 

Εάν ο σύντροφός σου διαθέτει έστω και ένα από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά, διατρέχεις κίνδυνο μέσα στη σχέση. Εάν εντοπίσεις περισσότερους από τρεις δείκτες που αναγράφονται στη συνέχεια, εμπλέκεσαι με έναν "ανάξιο" ή μία "ανάξια" σε μία σχέση υψηλού κινδύνου. Εάν διαπιστώσεις την παρουσία ενός μεγαλύτερου αριθμού των χαρακτηριστικών που ακολουθούν, βιώνεις κακοποιητική σχέση και καλό θα ήταν να απευθυνθείς σε έναν σύμβουλο ψυχικής υγείας/ψυχοθεραπεύτη ώστε να διαχειριστείς την κατάσταση με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ασφάλεια. 

1. Σκληρή Μεταχείριση: Η αγάπη ποτέ δεν είναι σκληρή. Η αγάπη δεν πονάει. Kανείς δεν βλάπτει σκόπιμα εκείνον που αγαπά στο όνομα της αγάπης. Δεν είναι ένδειξη αγάπης το να: σε χτυπήσει, σου στρίψει το χέρι, σου τραβήξει τα μαλλιά, σε ταρακουνήσει, σου σπάσει προσωπικά αντικείμενα. 
Ο οργισμένος (ανάξιος) άντρας μπορεί να γρονθοκοπήσει τον τοίχο ή να εκσφενδονίσει αντικείμενα. Η οργισμένη (ανάξια) γυναίκα είναι πιθανότερο να χαστουκίσει ή να κλωτσήσει. 

Αυτές δεν είναι συμπεριφορές που σου αξίζουν. Δε χρειάζεται να τις υποστείς ούτε μία φορά. Πρόκειται για συμπεριφορές που έχουν την τάση προοδευτικής χειροτέρευσης. Η πρώτη φορά δεν πρόκειται να είναι και η τελευταία.   

2. Ταχεία Προθέρμανση: Ο έρωτας ξυπνά σε όλους μας το παιδικό, παιχνιδιάρικο κομμάτι του εαυτού μας. Γνωρίζουμε, παρόλα αυτά, ότι η παρορμητικότητα και ο ενθουσιασμός συνήθως δεν είναι γνωρίσματα των συναισθηματικά ώριμων ανθρώπων. Όσο γοητευτικό κι αν ακούγεται το να ξετρελαθούμε γρήγορα με κάποιον (ή, ακόμα καλύτερα, το να ξετρελαθεί κάποιος μαζί μας), οι περισσότεροι αντιλαμβανόμαστε ότι είναι μη-ρεαλιστικό το να σχεδιάζουμε το κοινό μας μέλλον από το πρώτο, δεύτερο, ή ακόμα και το τρίτο ραντεβού.  

Δεν θέλω να είμαι εκείνη που θα σε προσγειώσει απότομα, αλλά σε αυτές τις περιπτώσεις ενδέχεται να ισχύει το ρητό "είναι πολύ καλό για να είναι αληθινό". Ορισμένοι άνθρωποι δεν έχουν την ικανότητα να αναπτύξουν βαθύτερα, πιο μεστά συναισθήματα για τους άλλους, με αποτέλεσμα η προσέγγισή τους να είναι εξαιρετικά επιδερμική. 

Λένε γρήγορα "σ' αγαπώ", υπόσχονται, επιδιώκουν πρόωρα τη συμβίωση ή το γάμο. Προσπαθούν με κάθε τρόπο να σε πείσουν ότι είναι ό,τι καλύτερο σου συνέβη ποτέ: διεκδικούν, υπογραμμίζουν την άμεση έλξη, την καρμική συγκυρία, την κατεπείγουσα ανάγκη για δέσμευση και κοινά μελλοντικά σχέδια. Πόσο κολακευτικά συγκλονιστικό! Και πόσο θλιβερά ανούσιο! 

Ακόμα κι αν παραμερίζαμε το γεγονός ότι είναι εξαιρετικά άδικο για εσένα να χάσεις όλα τα ενδιάμεσα στάδια μιας σχέσης (αντί να τα απολαύσεις όλα στο χρόνο τους) αυτή η βιασύνη, η "ταχεία προθέρμανση", συχνά είναι ένδειξη ανθρώπου ικανού μόνο για ρηχά συναισθήματα.

Σε μια ρομαντική σχέση διακυβέβονται πολλά, γι' αυτό και είναι απαραίτητο ένα διάστημα γνωριμίας μέχρι να ωριμάσει η σχέση και να μπορούν να συνυπάρξουν με αρμονία και ασφάλεια οι δύο σύντροφοι μέσα σε αυτήν. Ένας σύντροφος που βιάζεται, επενδύει ελάχιστα στη σχέση, γεγονός που διευκολύνει την απόσυρσή του με αντίστοιχη σβελτάδα στο αντίκρισμα της πρώτης δυσκολίας. 

3. Τρομακτική Κυκλοθυμία: Από εκεί που είναι γλυκιά και συγκαταβατική, μήπως η διάθεσή του μετατρέπεται σε ενοχοποιητικά οργισμένη; Δε θα αργήσει να στρέψει αυτή την ιδιοσυγκρασία προς τα εσένα. Αν σταθείς μάρτυρας βιαιότητας (λ.χ. δεις να: εμπλέκεται σε καυγάδες, ξυλοκοπά, εκσφενδονίζει αντικείμενα, φωνάζει/βρίζει/απειλεί) ή φτάσει στα αυτιά σου η ύπαρξη βίας στη ζωή του/της, μην το αγνοήσεις. 

Πιθανόν να φοβηθείς. Όπως είναι και πιθανό να προσπαθήσει να σε καθυσηχάσει πως πρόκειται για θυμό που προξένησαν συγκεκριμένοι άνθρωποι και καταστάσεις και όχι εσύ. Ακόμα κι αν σε διαβεβαιώσει ότι εσύ ποτέ δε θα εισπράξεις τέτοια επιθετικότητα, έχει ήδη υποδείξει με σαφήνεια την ικανότητα να το κάνει, και σου έχει εμφυτεύσει το φόβο να τη βρεις μπροστά σου. Αργότερα, θα διαστάζεις να υψώσεις ανάστημα φοβούμενη/-ος μήπως εισπράξεις κάτι αντίστοιχο, με συνέπεια να αρνηθείς τις ανάγκες σου ώστε να αποφύγεις τη στοχοποίηση.  

4. Συρρικνώνει την Αυτοεκτίμησή σου: Σε ταπεινώνει επανειλημμένως. Επισημαίνει τα απειροελάχιστα λάθη σου και χαρακτηρολογεί (λ.χ. είσαι βλάκας, είσαι χοντρός/-ή, είσαι αδύνατος/-η, είσαι άσχημος/-η, δεν ξέρεις να μιλάς, να μαγειρεύεις, να διεκδικείς τα δικαιώματά σου, κ.ο.κ.), σε κάνει να νιώθεις σε επιφυλακή, να διακατέχεσαι από την αίσθηση ότι ό,τι και να κάνεις είναι λάθος. 

Και το χειρότερο: σύντομα θα αρχίσεις να τον πιστεύεις. Η προοδευτική συρρίκνωση της αυτοπεποίθησης, αυτοεκτίμησης και του αυτοσεβασμού σου, καλλιεργεί τη δυνατότητα να σου συμπεριφερθεί ακόμα χειρότερα αργότερα –και να σε πείσει ότι το άξιζες. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να ευδοκιμήσει ανάμεσά σας ένα τρομοκρατικό καθεστώς, όπου δε θα σε εμπιστεύεσαι και θα φοβάσαι μην πεις ή κάνεις κάτι ικανό να πυροδοτήσει (ακόμα) ένα κυκλοθυμικό ξέσπασμα ή διαπληκτισμό.

5. Διακοπή Πλέγματος Στήριξης: Για να σε ελέγξει πλήρως, θα πρέπει να σε απομονώσει. Αυτό σημαίνει να σε αποκόψει από την υποστήριξη των φίλων – συχνά και της οικογένειάς σου. Θα ισχυριστεί ότι σε κακομεταχειρίζονται, σε εκμεταλλεύονται, σε (ή σας) ζηλεύουν και δεν κατανοούν την ιδιαιτερότητα της αγάπης που μοιράζεστε. Αν δυσκολευτεί να σε πείσει, θα χρησιμοποιήσει πιο έμμεσα μέσα: π.χ. θα ισχυριστεί ότι η φίλη σου τον φλέρταρε, και θα πρέπει να ξεκόψεις. 

Για να αποφύγεις τους διαπληκτισμούς, την ανάκριση, την απαξίωση, ίσως επιλέξεις να αυτοαπομονωθείς, να αποσυρθείς από τους δικούς σου ανθρώπους. Σύντομα θα προξενήσεις την ανησυχία τους. Ακόμα κι αυτό θα μπορέσει να το χρησιμοποιήσει προς όφελός του. Η ανησυχία τους, πιθανόν να σου πει, είναι ένδειξη ανάρμοστης, ανοριοθέτητηες συπεριφοράς... ίσως θα πρέπει να κρατήσεις αποστάσεις.  


Εάν μιλήσεις με τους φίλους ή την οικογένειά σου, θα σε τιμωρήσει με καταπέλτη κατηγοριών και ανακριτικών ερωτήσεων. Όταν επιτύχει την απομόνωσή σου, δίχως την υποστήριξή τους, ο έλεγχός του επάνω σου έχει όλο το περιθώριο να κλιμακωθεί. 

6. Ο Κύκλος του Σκληρού και του Γλυκού: Ο “ανάξιος” περιστρέφεται σε επαναλαμβανόμενους κύκλους σκληρής και γλυκιάς συμπεριφοράς. Ο κύκλος ξεκινά όταν σκόπιμα σε πληγώνει. Μπορεί να σε βρίσει, να σε ταπεινώσει, ή να σε απειλήσει με αφορμή κάτι ασήμαντο. Απειλές όπως ότι θα: σε εγκαταλείψει για κάποιον/-α άλλο/-η σύντροφο που τον/την καταλαβαίνει, σε χτυπήσει, καταστρέψει κάτι που αγαπάς. Στην χειρότερη περίπτωση το εννοεί. Στην καλύτερη, μπλοφάρει, για να δει πόση ανοχή θα δείξεις, ώστε την επόμενη φορά να σε απειλήσει με αποτελεσματικότερο τρόπο. 

Την επόμενη στιγμή, ώρα, μέρα γίνεται γλυκύτατος, κάνοντας όλα τα πράγματα που έκανε όταν πρωτοαρχίσατε να βγαίνετε. Αυτή η περίοδος είναι γνωστή ως "περίοδος του μέλιτος". Κρατιέσαι, ελπίζοντας ότι ο κάθε κύκλος Σκληρού-Γλυκού θα είναι και ο τελευταίος. Ένας πρόσθετος σκοπός του κύκλου Σκληρού-Γλυκού είναι να λέει απαίσια πράγματα για σένα ή για τους δικούς σου ανθρώπους, συρρικνώνοντας την αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμησή σου ακόμα περισσότερο. 

Αυτή η επανάληψη δημιουργεί συναισθηματική εξάρτηση από τον "ανάξιο". Ο ίδιος ο άνθρωπος που σε πληγώνει, είναι ο άνθρωπος στον οποίο στρέφεσαι για να επουλώσεις το τραύμα που σου προξένησε... 

Οι χαρακτηρισμοί και οι βρισιές είναι παιδική συμπεριφορά. Αν το παιδί σου σε έβριζε δεν θα το ανεχόσουν. Δεν υπάρχει λόγος να το ανέχεσαι από τον σύντροφό σου. Ο “ανάξιος” ζητά συγγνώμη, αλλά η ζημιά στην αυτοεκτίμησή σου έχει ήδη γίνει. Ακριβώς όπως το σχεδίασε.      

7. Πάντα Φταις Εσύ: Ο/η "ανάξιος/-α" δεν αναλαμβάνει ποτέ την ευθύνη για τη συμπεριφορά του. Πάντα φταις εσύ. Αν απιστήσει, υψώσει την φωνή, σε κακομεταχεριστεί, καταστρέψει αγαπημένα σου αντικείμενα, σε ντροπιάσει δημοσίως – πάντα βρίσκει τρόπο να ρίξει το φταίξιμο σε εσένα. Αν αργήσεις 10 λεπτά στο ραντεβού σας, φταις εσύ που τον/την ανάγκασες να οδηγεί με 130 χμ την ώρα, που θέτει σε κίνδυνο τους πεζούς και που κρατά μούτρα όλο το βράδυ. 

Σε πείθει πως τίποτα από αυτά δεν θα είχε συμβεί αν δεν είχες κάνει αυτό το απλό λάθος, αν τον αγαπούσες περισσότερο, αν δεν τον αμφισβητούσες. Ποτέ  δεν αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του. Σου δίνει την εντύπωση ότι πήγαινες γυρεύοντας και αξίζεις εχθρότητα, βία, μούτρα, περιφρονητική σιωπή. 

8. Πανικός Χωρισμού: Και μόνο η ιδέα του χωρισμού του προξενεί πανικό -εκτός κι αν πρόκειται για δική του ιδέα– οπότε σε εγκαταλείπει χωρίς δεύτερη σκέψη. Τόλμησε να απειλήσεις ότι θα τον/την χωρίσεις, και θα τον/την αντικρίσεις να σε χειραγωγήσει κλαίγοντας, εκληπαρώντας, υποσχόμενος/η πως θα αλλάξει. 

Θα σε δελεάσει να επιστρέψεις με υποσχέσεις: δώρα, ταξίδια, γάμο. Αν αντισταθείς, θα προτείνει συμβιβασμούς και ημίμετρα (π.χ. “Ας κάνουμε άλλη μια προσπάθεια”, "Ας βρισκόμαστε, αλλά λιγότερο συχνά."). Αν κι αυτά τα μέτρα προβούν άκαρπα, θα σε εκβιάσει λέγοντας ότι: θα επιστρέψει στον (ή στην) πρώην, θα παραιτηθεί από τη δουλειά του, θα μετακομίσει, θα δηλητηριαστεί, θα σκοτωθεί. [Υ.Γ. Ακόμα κι αν υλοποιήσει αυτές τις απειλές, μη ξεχνάς ότι δεν ευθύνεσαι εσύ για τις αποφάσεις του/της.]

Για να σε πείσει να συναντηθείτε, ίσως σε παρενοχλήσει τηλεφωνικά. Ενδεχομένως και να στρατολογήσει γονείς, αδέλφια, ή/και φίλους για να διαμεσολαβήσουν είτε για να μεταφέρουν τα μηνύματά του ή για να τα ξαναβρείτε. Επιβλητικές χειρονομίες: π.χ., στέλνει καθημερινά ανθοδέσμες στη δουλειά, εμφανίζεται με ένα δαχτυλίδι αρραβώνων (αν είναι άντρας) ή ανακοινώνει εγκυμοσύνη σε δημόσιο χώρο (αν είναι γυναίκα). Με αυτό τον τρόπο δημιουργεί μία δυσβάσταχτη κοινωνική πίεση, την οποία (πάνω στην απόγνωσή σου), ίσως αναλογιστείς να διακόψεις επιστρέφοντας κοντά του/της. 

Πρόκειται για πράξεις που σε κρατούν αιχμάλωτη στη συναισθηματική φόρτιση που εμπεριέχουν. Και ας υποθέσουμε ότι ενδίδεις και επιστρέφεις. Δε θα αργήσει η μέρα που θα φοβάσαι το ενδεχόμενο χειρότερης αντίδρασης εάν απειλήσεις να ξαναφύγεις. Το ότι έφυγες μία φορά θα χρησιμοποιηθεί εναντίον σου όποτε θελήσει να αποδείξει πόσο κακός άνθρωπος είσαι. 

Μην ξεχνάς: εάν ο αγαπημένος σου σκύλος αποδράσει πηδώντας πάνω από το φράχτη, όταν επιστρέψει θα του χτίσεις ψηλότερο φράχτη. Εφόσον επιστρέψεις στο πεδίο δράσης του “ανάξιου” – η απόδραση είναι πολύ πιθανόν να είναι τρεις φορές πιο δύσκολη την επόμενη φορά. 

9. Ξέχνα τα Χόμπυ: Σε παροτρύνει να παρατήσεις χόμπυ, προσωπικά ενδιαφέροντα και ενασχολήσεις που μοιράζεσαι με άλλους. Απαιτεί να σε συνοδεύει στις ατομικές σου δραστηριότητες, προξενώντας σου μιζέρια. Μακροπρόθεσμα, αυτό θα σε αποτρέψει από το να διατηρείς προσωπικά ενδιαφέροντα και αυτόνομες δραστηριότητες.



Αν όλα τα παραπάνω σου ακούγονται γνώριμα, ήρθε η ώρα να αναλάβεις δράση.
Είτε αποφασίσεις να μείνεις, είτε να αποχωρίσεις από αυτή τη σχέση, προέχει η σωματική και συναισθηματική σου ασφάλεια.
Απευθύνσου σε κάποιον ειδικό ώστε να εξετάσεις τις όψεις της σχέσης σου και τις προσδοκίες που έχεις από αυτήν. Ενημερώσου για τις επιλογές σου, και τοποθέτησε τον εαυτό σου στο επίκεντρο της ΑΓΑΠΗΣ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙΣ.


Περισσότερα: 

Δείκτες Ανάξιου Συντρόφου (Μέρος 2ο)



Άννα Πολεμικού, Ph.D. 
Νευροψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια
(προσωποκεντρικης προσέγγισης)


πληροφορίες/επικοινωνία: 
 
  6937804644 / 21 3030 1465